Biosistemak Osasun Publikoaren Europako Kongresuan OMEko, Europako Batzordeko, Depresioaren aurkako Europako Aliantzako eta Osakidetzako erreferenteak biltzen dituen nazioarteko bilkura bat antolatu du.
Osakidetzaren BIZI programa, Euskadin garatu dena agente komunitarioak suizidioaren prebentzioan gaitzeko, Europan eskalagarritasun-potentziala duen jardunbide onaren adibide gisa aurkezten da.
Bilbon egin da “Suizidioaren prebentzioa: ekintzarako deia” nazioarteko bilkura, Osasun Publikoaren Europako Kongresuaren (EPH Conference) esparruan. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak antolatzen du, gure Institutuaren bitartez, eta Osasunaren Mundu Erakundeko (OME), Europako Batzordeko, Depresioaren aurkako Europako Aliantzako (EAAD) eta Osakidetzako ordezkariak bildu dira, suizidioa prebenitzeko estrategia eraginkorrenak aztertzeko.
Saioa Euskalduna Jauregian izan da, Ane Fullaondo Biosistemak-eko zuzendari zientifikoak moderatuta. Bertan, erakundeetako arduradunak, profesionalak eta nazioarteko adituak bildu dira, ebidentzia zientifikoa politika publikoetara eta benetako eragina duten ekintza komunitarioetara eraman ahal izateko esperientziak partekatzeko.
Suizidioa osasun publiko globalaren arazo garrantzitsua da. Urtero 720.000 pertsona baino gehiago hiltzen dira munduan bere buruaz beste eginda, eta kalkulatzen da heriotza bakoitzeko hogei saiakera inguru gertatzen direla. Suizidioaren eta osasun mentaleko nahasmendu jakin batzuen artean lotura estua dagoen arren, kasu asko bakardadearekin, gizarte-isolamenduarekin, arazo ekonomikoekin, gaixotasun kronikoekin edo indarkeria- eta diskriminazio-egoerekin lotutako bizi-krisien testuinguruetan gertatzen dira.
Europatik koordinatutako erantzuna
Parte-hartzaileen artean daude, besteak beste, Ledia Lazeri, OMEren Europarako Eskualde Bulegoko Osasun Mentaleko arduraduna; Georgios Margetidis, Europako Osasun Agentzia Exekutibo eta Digitalekoa (HaDEA); Ulrich Hegerl, Depresioaren aurkako Europako Aliantzako (EAAD) presidentea; eta Andrea Gabilondo psikiatra, Osakidetzaren Gipuzkoako Osasun Mentaleko Sareko zuzendaria eta Euskadin suizidioa prebenitzeko erreferentea.
Saioari esker ebidentzia zientifikoak babestutako ekimenak aztertu ahal izan dira, hala nola OMEren LIVE LIFE gida, lehentasunezko lau esku-hartze proposatzen dituena: suizidiorako erabilitako baliabideetarako sarbidea mugatzea, komunikabideetan komunikazio arduratsua sustatzea, nerabeen trebetasun sozioemozionalak indartzea eta arriskuan dauden pertsonak goiz detektatzea eta artatzea. Depresioaren aurkako Europako Aliantzaren (EAAD) esperientzia ere aurkeztu da. Aliantza horren esku-hartze komunitarioaren eredua munduko 120 eskualdetan baino gehiagotan aplikatzen da, eta osasun mentalaren arloko Europako jardunbide egokitzat onartua dago, prestakuntza profesionala, sentsibilizazio soziala, inplikazio komunitarioa eta kaltetutako pertsonentzako zuzeneko laguntza konbinatzeagatik.
Suizidioa prebenitzea lehentasuna da Euskadirentzat, Osasunaren Euskal Itunarekin lerrokatuta.
Jokabide suizida prebenitzea lehentasun estrategikoa da Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailarentzat eta Osakidetzarentzat. Azken bi hamarkadetan, Euskadik hainbat ikerketa-, sentsibilizazio-, prestakuntza- eta asistentzia-ekimen bultzatu ditu, arrisku suizidaren detekzio goiztiarra hobetzeko eta prebentzio-erantzunak esparru askotatik indartzeko.
Euskal Autonomia Erkidegoko Suizidioa Prebenitzeko Estrategiak identifikatzen du beharrezkoa dela gizarte-kontzientziazioa areagotzea, suizidioarekin lotutako estigma murriztea eta komunitateko funtsezko eragileak gaitzea alarma-seinaleak detektatzeko eta laguntza-baliabide espezializatuetarako sarbidea errazteko.
BIZI: suizidioaren prebentzio komunitariorako euskal berrikuntza
Konpromiso horren adibide nabarmenetako bat BIZI da. Osakidetzak bultzatutako programa da, eta komunitate-prebentzioko esperientzia berritzaile gisa aurkezten da saioan. BIZI “zaindariak” prestatzeko programetan Euskadin metatutako esperientziatik sortu da. Pertsona horiek, beren jarduera profesional edo komunitarioagatik, ohiko harremana dute kolektibo ahulekin, eta funtsezko zeregina bete dezakete arrisku suizidaren identifikazio goiztiarrean.
Programa profesional ez-sanitarioentzako eta eragile komunitarioentzako trebakuntza iraunkorra eta eskuragarria bermatzeko beharrari erantzuteko sortu zen. Prestakuntza online, doakoa, laburra eta autokuiatua izan zen, zaurgarritasun-egoeran dauden pertsonekin egon daitezkeenen ezagutzak, jarrerak eta konfiantza hobetzeko diseinatua.
Bere garapena suizidioa prebenitzeko eta komunitateko zaindariak prestatzeko programei buruzko nazioarteko ebidentzia zientifikoan oinarritzen da, eta aurretik Gipuzkoako Osasun Mentaleko Sareak eta Depresioaren aurkako Europako Aliantzak Euskadin garatutako esperientzia barneratzen du.
Ebaluazioaren emaitzek hobekuntza nabarmenak erakusten dituzte ezagutzetan, autoeraginkortasunean eta arrisku-egoeretan jarduteko gaitasunean, bai eta parte-hartze eta gogobetetze maila handiak ere. Ezaugarri horiei esker, BIZI tresna berritzaile gisa finkatu da, suizidioa prebenitzeko prestakuntzarako sarbidea demokratizatzeko eta ingurune komunitarioetatik prestakuntza horren irismena zabaltzeko.
Ekimen hori, gainera, Osasunaren Euskal Itunean kokatzen da. Itun horrek osasun-eredu prebentiboagoa, komunitarioagoa eta pertsonengan zentratua sustatzen du. Agente sozialak eta komunitarioak alarma-seinaleak detektatzeko eta laguntza eskuratzeko gaitzen dituenez, BIZIk arrisku suizidaren detekzio goiztiarra hobetzen, estigma murrizten eta osasun mentala komunitatetik indartzen laguntzen du, Euskadiko lehentasun estrategikoekin bat etorriz.
Ekintzarako deia, Euskaditik Europara
Ekimen horrek nazioartean sortu duen interesa dela eta, BIZI programa Biosistemak Europa mailan koordinatzen duen JA PRISM Europako Ekintza Bateratuaren parte da. Ekintza hori testuinguru desberdinetara egokitzen ari da, eta eskala handian ezarriko da Europako sei lekutan. Ezagutzaren transferentzia horrek Euskadi Europako erreferente bihurtzen du osasun mentalaren erronkei eta suizidioaren prebentzioari aurre egiteko irtenbide berritzaileen bilaketan, eta estrategia eraginkorragoak, jasangarriagoak eta pertsonengan oinarritutakoak garatzen laguntzen du.
Nazioarteko saio honen mezu nagusia da suizidioaren prebentzioak erantzun koordinatuak behar dituela, politika publikoak, osasun-zerbitzuak, ekintza komunitarioa eta estigmaren murrizketa konbinatzen dituztenak.
Bilboko hitzorduak Europako erakundeen, nazioarteko erakundeen eta osasun-sistemen arteko lankidetza indartzeko balio du, eta konpromiso partekatua bultzatzen du suizidioa prebenitzeko eta herritarren osasun mentala babesteko gizarte prestatuagoetarantz aurrera egiteko.
